એક-સ્લિટ વિવર્તનના પ્રયોગમાં મધ્યસ્થ અધિકતમની કોણીય પહોળાઈ અને રેખીય પહોળાઈ માટેના સૂત્રો મેળવો.

Vedclass pdf generator app on play store
Vedclass iOS app on app store
(N/A) મધ્યસ્થ અધિકતમની પહોળાઈ એટલે મધ્યસ્થ અધિકતમની બંને બાજુએ આવેલા પ્રથમ ન્યૂનતમ વચ્ચેનું અંતર.
ધારો કે સ્લિટની પહોળાઈ $a$ છે અને સ્લિટ તથા પડદા વચ્ચેનું અંતર $D$ છે.
મધ્યસ્થ અધિકતમની એક બાજુએ પ્રથમ ન્યૂનતમ માટે,વિવર્તનની શરત $a \sin \theta = \lambda$ છે. જો $\theta$ ખૂબ નાનો હોય,તો $\sin \theta \approx \theta$,તેથી $\theta = \frac{\lambda}{a}$.
અહીં,$\theta$ એ મધ્યસ્થ અધિકતમની કોણીય પહોળાઈનો અડધો ભાગ દર્શાવે છે.
તેથી,મધ્યસ્થ અધિકતમની કુલ કોણીય પહોળાઈ $2\theta = \frac{2\lambda}{a}$ થાય.
હવે,રેખીય પહોળાઈ $\beta_0$ માટે,આપણે ચાપ,ત્રિજ્યા અને ખૂણા વચ્ચેનો સંબંધ વાપરીએ છીએ: $\text{ચાપ} = \text{ત્રિજ્યા} \times \text{ખૂણો}$.
અહીં,ચાપની લંબાઈ $\beta_0$ છે,ત્રિજ્યા $D$ છે અને ખૂણો $2\theta$ છે.
આમ,$\beta_0 = D \times (2\theta) = D \times \frac{2\lambda}{a}$.
તેથી,મધ્યસ્થ અધિકતમની રેખીય પહોળાઈ $\beta_0 = \frac{2D\lambda}{a}$ મળે છે.

Explore More

Similar Questions

$500\; nm$ તરંગલંબાઈ ધરાવતો પ્રકાશનો સમાંતર કિરણપુંજ એક સાંકડી સ્લિટ પર આપાત થાય છે અને પરિણામી વિવર્તન ભાત $1\; m$ દૂર રહેલા પડદા પર જોવા મળે છે. એવું અવલોકન કરવામાં આવે છે કે પ્રથમ ન્યૂનતમ પડદાના કેન્દ્રથી $2.5\; mm$ ના અંતરે છે. સ્લિટની પહોળાઈ શોધો. ($; mm$ માં)

પ્રકાશ સીધી રેખામાં ગતિ કરતો હોય તેમ લાગે છે કારણ કે

એક સ્લિટ પરના વિવર્તન ભાત (diffraction pattern) માટે મધ્યસ્થ અધિકતમની પહોળાઈ શેના પર આધાર રાખતી નથી?

$650\, nm$ અને $655\, nm$ તરંગલંબાઈ ધરાવતા સોડિયમ પ્રકાશનો ઉપયોગ $0.5\, mm$ ની સ્લિટ પર વિવર્તનનો અભ્યાસ કરવા માટે થાય છે. સ્લિટ અને પડદા વચ્ચેનું અંતર $2.0\, m$ છે. બંને કિસ્સાઓમાં મળતા વિવર્તન ભાતના પ્રથમ અધિક્તમ (maxima) વચ્ચેનું અંતર $x \times 10^{-5}\, m$ છે. $x$ નું મૂલ્ય શોધો.

$\lambda$ તરંગલંબાઈ ધરાવતો પ્રકાશ $a$ પહોળાઈની સ્લિટ પર આપાત થાય છે. પરિણામી વિવર્તન ભાત $D$ અંતરે રાખેલા પડદા પર જોવા મળે છે. જો મધ્યસ્થ અધિક્તમની રેખીય પહોળાઈ સ્લિટની પહોળાઈ જેટલી હોય,તો $D = $ . . . . . . .

Vedclass Products

For Students

Vedclass Test Series

Mock tests in real JEE/NEET style with performance analysis. 5-day free trial.

Start Free Trial
For Teachers

Exam Paper Generator

Generate Set A/B/C/D exam papers from 7.5L+ questions in 2 minutes. 3 chapters free.

Try Free
For Institutes

Online Exam Module

Live online exams with unlimited students, 360° analytics & white-label branding.

See Demo